در فاصله چند روز، چند اختلال فنی در بخشهای مهمی از زیرساختهای ایالات متحده، پرسشهایی جدی درباره میزان تابآوری سامانههای حیاتی این کشور مطرح کرده است؛ از توقف و تأخیر پروازها و اختلال در خدمات شرکتهای فناوری تا مشکلاتی که روز دوشنبه ۱۶ نوامبر در دسترسی مشتریان چند بانک بزرگ به خدمات بانکی برخط گزارش شد. هر یک از این رخدادها در ظاهر منشأ و ابعاد متفاوتی داشت، اما کنار هم قرار گرفتن آنها بار دیگر مسئلهای قدیمی را به مرکز توجه آورده است: وابستگی گسترده اقتصاد آمریکا به زیرساختهایی که بخشهایی از آنها با تجهیزات و سامانههای پیچیده، متمرکز و بعضاً قدیمی اداره میشوند.اختلال اخیر در خدمات بانکی، بهویژه به دلیل جایگاه بانک جیپی مورگان چیس در شبکه مالی آمریکا، اهمیت پیدا کرد. این بانک اعلام کرد یک نقص نرمافزاری در سامانههای سختافزاری داخلی، پردازش برخی تراکنشها را کند کرده است. به گزارش رویترز، این مشکل حملات سایبری نبوده و مشتریان همچنان امکان دسترسی به حسابها و وجوه خود را داشتهاند؛ با این حال، تراکنشهایی که بانکهای دیگر نیز در آنها طرف معامله بودند، ممکن بود با تأخیر انجام شوند.
یک نقص فنی و زنجیرهای از اختلالها
در جریان این رویداد، هزاران مشتری از دشواری ورود به حسابهای بانکی، مشاهده موجودی و انتقال پول خبر دادند. گزارشهای ثبتشده در سامانه داوندتکتور از افزایش شکایتها درباره خدمات جیپی مورگان چیس، ولز فارگو، بانک آو آمریکا و چند مؤسسه دیگر حکایت داشت. با این حال، نباید افزایش گزارشهای کاربران را به معنای از کار افتادن کامل همه این بانکها دانست. برخی مؤسسات اعلام کردند سامانههای اصلی آنها مستقیماً دچار اختلال نشده، اما تراکنشهای مرتبط با بانک چیس ممکن است با تأخیر روبهرو شده باشد.این تمایز از نظر فنی اهمیت دارد؛ زیرا ماجرا لزوماً نشاندهنده نقص همزمان در زیرساخت مستقل چند بانک نبود، بلکه نمونهای از سرایت اختلال از یک گره مهم در شبکه مالی به خدمات مؤسسات دیگر به شمار میرفت. به گزارش آسوشیتدپرس، مشتریانی که از طریق سامانه پرداخت زل برای انتقال پول اقدام میکردند نیز ممکن بود با تأخیر روبهرو شوند؛ هرچند شرکت ادارهکننده این شبکه اعلام کرد خود زل فعال بوده و مشکل به اختلال در برخی مؤسسات مالی مرتبط بوده است.
این اتفاق نشان میدهد در اقتصاد دیجیتال، مرز میان عملکرد یک بانک و شبکه گسترده خدمات مالی چندان روشن نیست. بانکها برای انتقال وجوه، تسویه تراکنشها، احراز هویت مشتریان و ارائه خدمات برخط به مجموعهای از سامانهها و ارتباطات مشترک وابستهاند. بنابراین، اختلال در یکی از اجزای مهم این زنجیره میتواند پیامدهایی فراتر از محدوده همان مؤسسه داشته باشد.
زیرساختهای حیاتی؛ حلقهای که با یک نقص از کار میافتد
اهمیت اختلال بانکی زمانی بیشتر میشود که در کنار مشکلات اخیر، در بخشهای زیرساختی دیگر آمریکا بررسی شود. در روزهای پیش از این رویداد، اختلال در خدمات شرکت مایکروسافت دسترسی برخی کاربران به سرویسهای ارتباطی و ایمیل را مختل کرد. همچنین مشکلات فنی در سامانههای هوانوردی آمریکا به توقف یا تأخیر پروازها انجامید. مقامهای آمریکایی درباره بخشی از این رخدادها از مشکلات فنی و ظرفیت تجهیزات سخن گفتهاند و تاکنون ارتباط اثباتشدهای میان همه این اتفاقها اعلام نشده است.
با این حال، تکرار اختلال در حوزههایی مانند ارتباطات دیجیتال، حملونقل هوایی و خدمات مالی، پرسشی فراتر از علت فنی هر حادثه ایجاد میکند: آیا زیرساختهای حیاتی آمریکا برای سطح وابستگی امروز جامعه و اقتصاد این کشور آمادگی کافی دارند؟
شبکه حملونقل هوایی، سامانه بانکی و خدمات ارتباطی، هرچند از نظر سازمانی و فنی مستقل به نظر میرسند، اما در عمل به مجموعهای از تجهیزات، نرمافزارها، مراکز داده، شبکههای مخابراتی و پیمانکاران فناوری وابستهاند. افزایش پیچیدگی این شبکهها در کنار تمرکز خدمات در شمار کوچکی از شرکتها و ارائهدهندگان فناوری، خطر ایجاد نقاط آسیبپذیر مشترک را افزایش میدهد. در چنین شرایطی، نقص در یک سامانه یا اختلال در خدمات یک تأمینکننده میتواند دامنهای گستردهتر از محل وقوع حادثه پیدا کند.
هشدار درباره سامانههای قدیمی و وابستگی فناورانه
این نگرانی صرفاً به برداشت رسانهها از چند حادثه اخیر محدود نیست. دفتر کنترل ارز آمریکا در گزارش سال ۲۰۲۶ خود درباره امنیت سایبری و تابآوری نظام مالی، استفاده طولانیمدت از سامانههای قدیمی را از عوامل ایجاد آسیبپذیری، دشواری نگهداری و کاهش تابآوری عملیاتی بانکها دانسته است. این گزارش همچنین بر خطرهای ناشی از وابستگی مؤسسات مالی به شرکتهای ثالث و تأمینکنندگان مشترک فناوری تأکید میکند.
صندوق بینالمللی پول نیز در گزارش ثبات مالی جهانی در اکتبر ۲۰۲۶ هشدار داده وابستگی فزاینده مؤسسات مالی به خدمات ابری، ارائهدهندگان نرمافزار و شبکههای پرداخت برخط، میتواند ریسک تمرکز را افزایش دهد. به ارزیابی این نهاد، اختلال در یک نقطه حیاتی، مانند بانک بزرگ، شرکت ارائهدهنده خدمات فناوری یا زیرساخت پرداخت، ممکن است به سرعت به مسئلهای گستردهتر تبدیل شود و اعتماد عمومی یا دسترسی به خدمات مالی را تحت تأثیر قرار دهد.
این ارزیابیها به معنای آن نیست که نظام بانکی آمریکا در آستانه فروپاشی قرار دارد. همچنین اختلال چندروزه یا چندساعته بهتنهایی برای اثبات بحران فراگیر در زیرساختهای این کشور کافی نیست. با این حال، فاصله میان عملکرد عادی سامانهها و آسیبپذیری آنها در برابر اختلالهای فنی، مسئلهای است که نهادهای ناظر آمریکایی نیز آن را به رسمیت شناختهاند.
مسئله فراتر از یک بانک
پیامد چنین رخدادهایی تنها به تأخیر در انتقال پول یا دشواری ورود به حساب بانکی محدود نمیشود. در اقتصادی که پرداخت حقوق، خریدهای روزمره، تسویه قراردادها و فعالیت شرکتها به خدمات دیجیتال وابسته است، اختلال در شبکه مالی میتواند زنجیرهای از مشکلات عملیاتی ایجاد کند. همین منطق درباره حملونقل هوایی و ارتباطات نیز صدق میکند؛ اختلال در یک سامانه میتواند برنامه سفر، فعالیت تجاری و ارائه خدمات عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.
آنچه از مجموعه رخدادهای اخیر آمریکا بدست میآید، آشکار شدن شکاف میان گستردگی وابستگی دیجیتال و میزان تابآوری سامانههای پشتیبان آن است. آمریکا از پیشرفتهترین شبکههای مالی و فناوری جهان برخوردار است، اما بهنظر میرسد بزرگی و پیچیدگی این شبکهها بهخودیخود تضمینکننده پایداری آنها نیست.





نظر شما